“รองช้ำ” เป็นชื่อเรียกอาการปวดเสียวที่เกิดในบริเวณใต้ฝ่าเท้าเฉพาะที่บริเวณส้นเท้า ถ้าเกิดอาการปวดที่บริเวณ กลางฝ่าเท้า อาการปวดที่เกิดขึ้นนี้จะมีสาเหตุมาจากเส้นที่มีปัญหามาจากบริเวณสะโพกจะปวดตึงลงมาถึงข้อเท้าและมาปวดบริเวณหลังเท้าจากนั้นจึงมาปวดกลางผ่าเท้า แต่ถ้าปวดเสียวที่บริเวณใต้เท้าที่ติดกับนิ้วเท้า อาการปวดที่เกิดขึ้นในบริเวณนี้ผมเรียก รองช้ำเทียม มีอาการปวดเหมือนรองช้ำที่เกิดบริเวณส้นเท้าแต่สาเหตุที่ทำให้เกิดต่างกันกับการเกิดของรองช้ำ
สาเหตุที่ทำให้เกิดอาการรองช้ำ โดยรองช้ำแท้จะเกิดขึ้นบริเวณใต้ผ่าเท้าตำแหน่งส้นเท้าเท่านั้น มีสาเหตุที่ทำให้เกิดดังนี้
1. การเกิดขึ้นของรองช้ำแบบนี้จะพบได้มากที่สุดคือ สวมใส่รองเท้าที่มีพื้นบาง และคนที่ไม่ชอบสวมรองเท้า บังเอิญเวลาเดินเกิดไปเหยียบก้อนหินหรือของแข็งอื่นๆที่มีขนาดไม่เล็กและไม่ใหญ่มาก น้ำหนักตัวจะกดที่เท้าตรงตำแหน่งที่เหยียบของแข็งถ้าแรงพอจะเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เกิดอาการรองช้ำ เพราะการกระแทกนี้จะทำให้กระดูอ่อนกระทบกับกระดูกแข็งของเท้าเมื่อกระทบกันแรงร่างกายจะรีบสร้างพังผืดขึ้นมาเพื่อป้องกันไม่ให้กระดูกกับกระดูกแข็งกระทบกัน ในครั้งแรกๆอาจจะยังไม่ก่อให้เกิดความเจ็บปวดมากนัก แต่เมื่อนานไปความเจ็บปวดจะค่อยๆเพิ่มตามวันและเวลาที่ผ่านไป ทำให้ตัวเราคิดว่าเวลาเดินไปต้องไปเหยียบตรงที่ปวดซ้ำแล้วซ้ำอีก เหุตที่เป็นเช่นนั้นเพราะจุดอื่นเราไม่มีปัญหาเราจึงไม่ปวดแต่ตรงที่เรามีปัญญาเมื่อไปกระทบกับอะไรเข้าก็จะรู้สึกปวดขึ้นมาทันที ขอให้รู้ว่าเมื่อคุณรู้สึกปวดขึ้นมาร่างกายจะสร้างพังผืดเพิ่มขึ้นเมื่อพังผืดหนาขึ้นความปวดก็จะเพิ่มมากขึ้น คนที่เป็นรองช้ำมากๆแม้ว่าจะเดินพื้นราบเรียบก็จะยังคงปวดจุดที่เป็นรองช้ำเหมือนเดิม
2. ส้นเท้าในส่วนที่มีเนื้อมากจะค่อยๆบางลงตามการใช้งาน เช่น ยืนนาน เดินนานเป็นประจำโดยเฉพาะคนที่เดินลงส้นเท้าหนัก ทั้งหมดที่กล่าวมาจะทำให้เนื้อตรงส้นเท้าบางลงเร็วกว่าปกติ เราจะสังเกตได้จากคนที่มีส้นเท้าบางเมื่อเดินโดยไม่ใส่รองเท้าเมื่อได้เดินไปบนพื้นที่แข็งจะรู้สึกปวดที่ส้นเท้า เดินไม่สบายเท้า เมื่อเนื้อที่ส้นเท้าบางลงเท่าใดเวลาเดินก็จะปวดเพิ่มมากขึ้นเท่านั้น และเมื่อกระดูกอ่อนกระทบกับกระดูกแข็งร่างกายจะสร้างพังผืดขึ้นมาระหว่างกระดูกอ่อนกับกระดูกแข็งเพื่อไม่ให้กระทบกัน เมื่อพังผืดหนาขึ้นความเจ็บปวดจากรองช้ำด็จะเพิ่มมากขึ้น
ส่วนอาการปวดใต้ผ่าเท้าบริเวณกลางผ่าเท้า จะมีสาเหตุมาจากเส้นตามที่ได้กล่าวมาแล้ว คนไข้ที่มีอาการปวดกลางผ่าเท้าจะมีความรู้สึกว่าเอ็นร้อยหวายและหลังเท้าตึงร่วมกับอาการปวดตึงที่กลางผ่าเท้าโดยเฉพาะในตอนกลางคืนกับเช้ามืด บางคนจะปวดตึงเมื่อได้เดินมากๆหรือยืนนานๆ ส่วนอาการปวดใต้ฝ่าเท้าในตำแหน่งต่ำจากนิ้วเท้าลงมา สาเหตุที่ทำให้เกิดอาการปวดบริเวณนี้เกือบทั้งหมดจะเกิดจาก ตาปลา เราทราบกันดีว่าเมื่อเกิดตาปลาบริเวณตาปลาจะมีลักษณะเป็นก้อนแข็งๆ เมื่อก้อนแข็งของตาปลาใหญ่ขึ้นก็จะไปกดให้กระดูกอ่อนกับกระดูกแข็งกระทบกันเมื่อเป็นเช่นนี้ก็จะเกิดพังผืดขึ้นเมื่อเวลาเดินตาปลาจะกดให้กระดูกอ่อนไปบดกับพังผืดที่อยู่ตรงกลางทำให้เกิดอาการปวดขึ้น
แนวทางแก้ไขอาการรองช้ำ สามารถทำได้ทั้ง3แบบ แต่การแก้ไขแตกต่างกันดังนี้
1. รองช้ำแท้ การรักษาจะทำการตอกเส้นเพื่อสลายพังผืดที่จุดการถูกกดทับ ผู้รักษาจะต้องรู้จุดที่เกิดพังผืดจะอาศัยการบอกของผู้ป่วยเพียงอย่างเดียวไม่ได้เพราะตอนนั้นมันเกิดการอักเสบผู้ป่วยจะบอกว่าปวดบริเวณนั้น จากประสบการณ์การรักษาที่ผ่านมาผู้ป่วยเกือบทั้งหมดไม่สามารถชี้จุดปวดได้ ดังนี้หมอที่รักษาต้องหาจุดปวดที่ถูกต้องให้ได้แล้วค่อยๆตอกเส้นรอบๆจุดปวดก่อนแล้วค่อยๆตอกเส้นเข้าไปยังจุดปวด การตอกเส้นในครั้งแรกจะตอกอย่างมุ่มนวลและแผ่วเบาเพื่อค่อยๆลดพังผืดให้บางลงและเพื่อไม่ให้ผู้ป่วยเกิดความเจ็บปวดในขณะรักษา จากนั้นจะค่อยๆเพิ่มแรงตอกให้เพิ่มขึ้นที่ละนิดเพื่อสลายพังผืดให้หมดและจะต้องใช้นิ้วแตะสัมผัสจุดปวดที่มีพังผืดจับเพื่อจะได้ทราบว่าพังผืดหมดแล้วหรือยัง การตอกเส้นจะค่อยๆแรงขึ้นจนเท่ากับการตอกตามปกติ เมื่อตอกแรงเท่าการตอกตามปกติแล้วคนป่วยจะสามารถเดินได้แต่ยังมีอาการปวดอยู่บ้างแต่ไม่มาก เพราะขณะนั้นการอักเสบยังคงมีอยู่ แต่ถ้าให้ผู้ป่วยสวมรองเท้าที่มีพื้นหนานุ่มจะสามารถเดินได้อย่างสบายเท้า และเมื่อเวลาผ่านไปวันสองวันอาการปวดที่เหลืออยู่จะหายไป เมื่อรักษาแล้วจะแนะนำให้ผู้ป่วยสวมรองเท้าที่มีพื้นนุ่ม หนาและเบา ผู้ป่วยก็จะได้ไม่ต้องกลับมาเป็นรองช้ำอีก
2. อาการปวดบริเวณกลางผ่าเท้า อาการปวดที่บริเวณนี้จะเกิดจากปัญหาของเส้นที่มีปัญหาคือจะทำให้เส้นตึงจะรู้สึกตึงที่หลังเท้าและส้นเท้า การรักษาจะต้องตอกเส้นไล่ตามเส้นตั้งแต่สะโพกลงมาถึงข้อพับ น่อง เอ็นร้อยหวาย หลังเท้า และมาสิ้นสุดที่กลางผ่าเท้า การตอกเส้นเช่นนี้จะช่วยยืดเส้นที่ตึงให้หยอนลงและช่วยให้กล้ามเนื้อที่เกิดอาการเกร็งตัวจนทำใหกล้ามเนื้อตึงตัวอันเนื่องจากเส้นตึงคลายตัวลงซึ่งจะช่วยลดแรงดึงของเส้นให้ลดน้อยลง สำหรับอาการปวดที่กลางผ่าเท้าผมเคยเจอผู้ป่วยที่ปวดตำแหน่งนี้ที่เป็นมากที่สุดจะสามารถมองเห็นเส้นเอ็นใหญ่ขนาดนิ้วชี้ขึ้นขวางกลางฝ่าเท้าเห็นได้อย่างชัดเจน ในกรณีนี้ผู้ป่วยจะเดินได้ยากมากเพราะจะปวดมาก การตอกเส้นสามารถช่วยได้โดยจะต้องค่อยๆตอกเส้นลงไปตรงเส้นเอ็นที่เห็นนูนสูงให้ค่อยๆอ่อนตัวลง ในที่สุดเส้นเอ็นจะยุบตัวลง ผู้ป่วยก็จะสามารถเดินได้
3. รองช้ำเทียม จะเกิดขึ้นบริเวณผ่าเท้าที่อยู่ติดกับนิ้วจะสามารถเกิดขึ้นได้ทุกตำแหน่งที่อยู่ใต้นิ้ว สาเหตุที่ทำให้ปวดเพราะมีตาปลา ตาปลาที่เกิดในบริเวณนี้ตอนแรกๆจะเล็กและยังไม่แข็งมากแต่เมื่อปล่อยนานๆไปตาปลาจะใหญ่ขึ้นและจะแข็งมากขึ้น ในที่สุดเวลาเดินน้ำหนักตัวจะกดที่ตาปลาและตาปลานี้นี้จะกดไปที่กระดูกอ่อนและไปกระทบกับกระดูกแข็งจะเกิดพังผืดขึ้นและจะเกิดอาการเจ็บปวดตามมา การรักษา จะแนะนำให้ผู้ป่วยพยายามทำให้ตาปลานั้นหายไปโดยการแช่น้ำอุ่นๆแล้วใช้หินขัดเท้ามาถูที่ตาปลาแล้วค่อยๆตัดหนังแข็งๆที่ตาปลาออกให้หมด ให้ทำบ่อยๆจนตาปลาหายไปแล้วสวมรองเท้าที่นุ่มและพอดีเท้าไม่เล็กและใหญ่เกินไปจะช่วยลดการเกิดของตาปลาได้ดีทำให้การเกิดรองช้ำเทียมหายไป
โดย หมอธนกฤต ธิติวงษ์คลินิกการแพทย์แผนไทย